Thiền – Chỉ cần quan sát

Thời gian đọc: 17 phút

Bản dịch phi lợi nhuận dựa trên bản gốc của cuốn sách 21 Bài học cho Thế kỷ 21 của tác giả Yuval Noah Harari.

Đây là bài học thứ 21, bài học cuối cùng mà tác giả muốn chia sẻ với chúng ta. Bill Gates viết trên The New York Times [1] về bài học này như sau: Nhưng ý tưởng lớn và bao trùm mà ông ấy [Harari] muốn nói đến lại là ngồi thiền…ông [Harari] cực lực nhấn mạnh rằng cuộc sống trong thế kỷ 21 đòi hỏi chánh niệm – hiểu rõ bản thân và nhận thấy cách chúng ta đã góp phần tạo ra đau khổ cho cuộc sống của chính mình.

Là một người đã nghe nói nhiều về lợi ích của Thiền, và thực sự trải nghiệm những lợi ích mà Thiền mang lại cho tâm trí tôi quyết định đào sâu vào bài học cuối cùng này.

Nói thêm một chút về bài học 21 này để bạn có thể hiểu hơn về bối cảnh. Cuốn sách có 5 chương. Ở bốn chương đầu tiên Harari nói về những thách thức công nghệ, chính trị, tuyệt vọng và hy vọng, những sự thật. Và đó đa phần là những vấn đề nhức nhối mà hầu hết mọi người thậm chí còn chưa nhận ra, chứ chưa bàn đến giải pháp.

Và ở chương thứ 5 với tiêu đề là: Khả năng phục hồi để đi vào câu hỏi: Làm thế nào để chúng ta sống trong thời đại đầy hoang mang, lo sợ?

Ở đó có 3 bài học: Giáo dục, Ý nghĩa và Thiền

Bản dịch chắc chắn sẽ có những thiếu sót, nhầm lẫn. Và tôi rất biết ơn nếu bạn giúp tôi nhận ra điều đó.

Vì vậy hãy comment bên dưới những chỗ sai giúp tôi nhé


Đã chỉ trích rất nhiều câu chuyện, tôn giáo và ý thức hệ, thật công bằng khi tôi cũng đặt mình vào đường bắn, và giải thích làm thế nào một người quá hoài nghi vẫn có thể tỉnh dậy vào buổi sáng. Tôi ngần ngại làm như vậy một phần vì sợ tự ái, và một phần vì tôi không muốn tạo ấn tượng sai, như thể những gì phù hợp với tôi sẽ làm việc cho mọi người. Tôi rất ý thức rằng những điều kỳ quặc về gen, tế bào thần kinh, lịch sử cá nhân và pháp của tôi không được chia sẻ bởi mọi người. Nhưng có lẽ tốt là độc giả ít nhất nên biết màu sắc nào của kính mà tôi nhìn thế giới, do đó làm sai lệch tầm nhìn và văn bản của tôi.

Khi tôi còn là một thiếu niên tôi là một người gặp rắc rối và bồn chồn. Thế giới không có ý nghĩa với tôi, và tôi không có câu trả lời cho những câu hỏi lớn của tôi về cuộc sống. Trong thực tế, tôi không hiểu tại sao có quá nhiều đau khổ trên thế giới và trong cuộc sống của tôi, và những gì có thể được thực hiện với nó. Tất cả những gì tôi nhận được từ những người xung quanh và từ những cuốn sách tôi đọc là sự hư cấu kỹ lưỡng: những ngộ nhận tôn giáo về chúa và thiên đàng, những ngộ nhận dân tộc về quê hương và sứ mệnh lịch sử của nó, những ngộ nhận lãng mạn về tình yêu và cuộc phiêu liêu, hoặc những ngộ nhận tư bản về sự tăng trưởng của nền kinh tế và làm thế nào mua và tiêu thụ những thứ sẽ tạo cho tôi hạnh phúc. Tôi có đủ ý thức để nhận ra rằng có lẽ tất cả đều là hư cấu, nhưng tôi không có ý tưởng để tìm ra sự thật.

Khi tôi bắt đầu nghiên cứu tại trường đại học, Tôi nghĩ nó là nơi lý tưởng để tìm ra câu trả lời. Nhưng tôi đã thất vọng. Thế giới học thuật đã cung cấp cho tôi những công cụ mạnh mẽ để giải mã tất cả những ngộ nhận của con người từng tạo ra, nhưng nó không cung cấp câu trả lời thỏa mãn cho câu hỏi lớn về cuộc sống. Ngược lại, nó khuyến kích tôi tập trung vào các câu hỏi hẹp hơn và hẹp hơn. Cuối cùng tôi thấy mình viết luận văn tiến sĩ tại đại học Oxford về văn bản tự truyện của những người lính thời trung cổ. Như một sở thích phụ tôi tiếp tục đọc rất nhiều sách triết học và có nhiều tranh luận triết học, nhưng mặc dù điều này cung cấp sự giải trí trí tuệ vô tận, nó hầu như không cung cấp một cái nhìn thực sự sâu sắc. Nó đã vô cùng bực bội.

Cuối cùng người bạn tốt của tôi là Ron Merom đề nghị tôi thử đặt tất cả các cuốn sách và những thảo luận trí tuệ sang một bên trong vài ngày, và tham gia khóa học thiền Vipassana. (‘Vipassana’ có nghĩa là ‘sự tự xét’ trong tiếng Pali của người Ấn độ xưa.) Tôi nghĩ rằng nó là một vài mumbo-jumbo của thời đại mới, và vì tôi không còn hứng thú để nghe bất kỳ một câu chuyện thần thoại nào khác, tôi từ chối đi cùng anh ấy. Nhưng sau một năm kiên nhẫn thuyết phục, vào tháng 4 năm 2000 anh ấy đưa tôi đến một khóa tu Vipassana 10 ngày [2].

Trước đây tôi biết rất ít về thiền, và cho rằng nó phải liên quan đến tất cả các loại lý thuyết huyền bí phức tạp. Vì vậy, tôi đã rất ngạc nhiên bởi cách giảng dạy thực tế hóa. Giảng viên của khóa học, S. N. Goenka, hướng dẫn học sinh ngồi bắt chéo chân và nhắm mắt, và tập trung tất cả sự chú ý của học vào hơi thở vào và ra khỏi lỗ mũi. ‘Không làm bất cứ việc gì’, ông ấy tiếp tục nói. ‘Không cố gắng kiểm soát hơi thở hoặc thở theo bất kỳ cách cụ thể nào. Chỉ quan sát thực tế của khoảnh khắc hiện tại, bất kể nó có thể là gì. Khi hởi thở vào, bạn mới nhận ra – bây giờ hơi thở đang đến. Khi bạn thở ra, bạn mới nhận ra – bây giờ hơi thở đang đi ra. Và khi bạn đánh mất sự tập trung và tâm trí của bạn bắt đầu lang thang trong ký ức và tưởng tượng, bạn mới nhận ra – bây giờ tâm trí của tôi đã đi ra khỏi hơi thở.’ Nó là điều quan trọng nhất mà bất cứ ai từng nói với tôi.

Khi mọi người hỏi những câu hỏi lớn về cuộc sống, họ thường hoàn toàn không có hứng thú để biết khi nào hơi thở của họ đi vào lỗ mũi và khi nào đi ra. Thay vào đó, họ muốn biết những điều chẳng hạn như những gì xảy ra sau khi bạn chết. Tuy nhiên bí ấn của cuộc sống không phải là những gì xảy ra sau khi bạn chết, mà là những gì xảy ra trước khi bạn chết. Nếu bạn muốn hiểu về cái chết, bạn cần hiểu về sự sống.

Mọi người hỏi ‘Khi tôi chết, tôi sẽ biến mất hoàn toàn chứ? Liệu tôi có lên thiên đàng? Liệu tôi có được tái sinh trong một cơ thế mới?’ Những câu hỏi này dựa trên giả định rằng có một cái ‘Tôi’ chịu đựng từ khi sinh ra đến khi chết, và câu hỏi là ‘Điều gì xảy ra với cái này khi tôi chết?’ Nhưng có gì mà phải chịu đựng từ khi sinh ra cho đến khi chết? Cơ thể liên tục thay đổi trong từng khoảnh khắc, bộ não liên tục thay đổi trong từng khoảnh khắc, tâm trí liên tục thay đổi trong từng khoảnh khắc. Bạn càng quan sát chính mình, rõ ràng hơn là không có gì tồn tại ngay cả từ khoảnh khắc này sang khoảnh khắc tiếp theo. Vậy những gì giữ lại toàn bộ cuộc sống? Nếu bạn không biết câu trả lời đó, bạn không hiểu cuộc sống, và bạn chắc chắn không có cơ hội hiểu được cái chết. Nếu và khi bạn khám phá ra những gì giữ cuộc sống cùng nhau, câu trả lời cho câu hỏi lớn về cái chết cũng sẽ trở nên rõ ràng.

Con người nói rằng ‘Linh hồn chịu đựng từ khi sinh ra đến khi chết và nhờ đó giữ được cuộc sống cùng nhau’ – nhưng đó chỉ là một câu chuyện. Bạn đã bao giờ quan sát một linh hồn? Bạn có thể khám phá điều này bất cứ lúc nào, không chỉ vào lúc chết. Nếu bạn có thể hiểu những gì xảy ra với bạn khi một khoảnh khắc kết thúc và một khoảnh khác bắt đầu – bạn sẽ hiểu những gì sẽ xảy ra với bạn tại khoảnh khắc cái chết. Nếu bạn thực sự có thể quan sát bản thân trong thời gian của một hơi thở – bạn sẽ hiểu tất cả nó.

Điều đầu tiên tôi học được bằng cách quan sát hơi thở của mình là mặc dù tất cả những cuốn sách tôi đã đọc và tất cả các lớp tôi đã tham dự tại trường đại học, Tôi gần như không biết gì về tâm trí của tôi, và tôi đã kiểm soát nó rất ít. Bất chấp những nỗ lực tốt nhất của tôi, Tôi không thể quan sát thực tế hơi thở của mình vào và ra khỏi lỗ mũi trong hơn mười giây trước khi tâm trí đi lang thang. Trong nhiều năm, tôi đã sống dưới ấn tượng rằng tôi là chủ nhân của cuộc đời tôi, và CEO của thương hiệu cá nhân của riêng tôi. Nhưng vài giờ thiền là đủ để tôi thấy rằng tôi hầu như không kiểm soát được bản thân. Tôi không phải là CEO – Tôi chỉ là người gác cổng. Tôi được yêu cầu đứng ở cửa ngõ của cơ thể tôi – lỗ mũi – và chỉ quan sát bất cứ điều gì đến và đi ra ngoài. Tuy nhiên sau một lúc tôi mất tập trung và từ bỏ bài viết của mình. Đó là một trải nghiệm khiến tôi sáng mắt (bừng tỉnh).

Khi khóa học tiến triển, học sinh được dạy để quan sát không chỉ hơi thở của họ, mà còn cả cảm giác khắp cơ thể họ. Không phải cảm giác đặc biệt của hạnh phúc và cực lạc, mà đúng hơn là những cảm giác trần tục và bình thường nhất: nhiệt độ, áp lực, đau đớn và cứ thế. Kỹ thuật của Vipassana dựa trên cái nhìn sâu sắc rằng dòng chảy của tâm trí liên kết chặt chẽ với cảm giác cơ thể. Giữa tôi và thế giới luôn có những cảm giác cơ thể. Tôi không bao giờ phản ứng với các sự kiện trong thế giới bên ngoài; Tôi luôn phản ứng với những cảm giác trong cơ thể của chính tôi. Khi cảm giác khó chịu, Tôi phản ứng với ác cảm. Khi cảm giác dễ chịu. Tôi phản ứng với sự thèm muốn nhiều hơn. Ngay cả khi chúng ta nghĩ rằng chúng ta phản ứng với những gì người khác đã làm, từ tweet gần nhất của tổng thống Trump, hoặc đến một ký ức tuổi thơ xa xôi, sự thật là chúng ta luôn phản ứng với những cảm giác cơ thể tức thời của chính mình. Nếu chúng ta cho rằng ai đó xúc phạm quốc gia của chúng ta hoặc vị thần của chúng ta, Điều làm cho sự xúc phạm không thể chịu đựng được là những cảm giác nóng bỏng trong hố dạ dày của chúng ta và dải đau đớn ôm chặt trái tim chúng ta. Dân tộc chúng ta không cảm thấy gì, nhưng cơ thể chúng ta thực sự đau đớn.

Bạn muốn biết tức giận là gì? Chà, chỉ cần quan sát những cảm giác nảy sinh và trôi qua trong cơ thể bạn trong khi bạn tức giận. Tôi đã hai mươi bốn tuổi khi tôi tham gia khóa tu này, và đã trải qua sự tức giận có lẽ 10.000 lần trước đây, nhưng tôi chưa bao giờ bận tâm để quan sát cảm giác tức giận thực sự như thế nào. Bất cứ khi nào tôi tức giận, tôi tập trung vào đối tượng của sự tức giận của tôi – một cái gì đó mà ai đó đã làm hoặc nói – thay vì trên thực tế cảm giác của sự tức giận.

Tôi nghĩ rằng tôi đã học nhiều hơn về bản thân và về con người nói chung bằng cách quan sát cảm giác của tôi trong mười ngày này hơn là tôi đã học trong suốt cuộc đời của mình cho đến thời điểm đó. Và để làm như vậy tôi đã không phải chấp nhận bất kỳ câu chuyện, lý thuyết hay thần thoại nào. Tôi chỉ cần quan sát thực tế như nó là. Điều quan trọng nhất tôi nhận ra là nguồn đau khổ sâu thẳm nhất của tôi nằm trong khuôn mẫu của tâm trí tôi. Khi tôi muốn một cái gì đó và nó không xảy ra, tâm trí tôi phản ứng bằng cách tạo ra đau khổ. Đau khổ không phải là một điều kiện khách quan trong thế giới bên ngoài. Đó là một phản ứng tinh thần được tạo ra bởi tâm trí của riêng tôi. Học điều này là bước đầu tiên để ngừng phát sinh thêm đau khổ.

Kể từ khóa học đầu tiên năm 2000, Tôi bắt đầu thiền hai tiếng mỗi ngày, và mỗi năm tôi thực hiện một khóa thiền dài trong một hoặc hai tháng. Nó không phải là một lối thoát khỏi thực tế. Nó đang liên lạc với thực tế. Ít nhất trong hai giờ một ngày tôi thực sự quan sát thực tế như nó là, trong khi hai mươi hai giờ khác tôi bị choáng ngợp bởi email và tweet và video dễ thương. Nếu không có sự tập trung và rõ ràng được cung cấp bởi thực hành này, Tôi không thể viết Sapiens hay Homo Deus. Ít nhất là đối với tôi, thiền không bao giờ xung đột với nghiên cứu khoa học. Hơn thế, nó đã là một công cụ có giá trị khác trong bộ công cụ khoa học, đặc biệt là khi cố gắng hiểu tâm trí con người.

Đào từ cả hai phía

Tác giả trình bày những luận cứ để củng cố quan điểm Thiền có ích cho cuộc sống hiện nay

Khoa học thấy khó giải mã được những bí ẩn của tâm trí bởi vì chúng ta thiếu các công cụ hiệu quả. Nhiều người, bao gồm nhiều nhà khoa học, có xu hướng nhầm lẫn tâm trí với não bộ, nhưng chúng thực sự là những thứ rất khác nhau. Bộ não là một mạng lưới vật chất của các tế bào thần kinh, khớp thần kinh và hóa sinh. Tâm trí là một dòng chảy của trải nghiệm chủ quan, chẳng hạn như nỗi đau, vui lòng, tức giận và tình yêu. Các nhà sinh học cho rằng não bộ bằng cách nào đó tạo ra tâm trí, và các phản ứng sinh hóa trong hàng tỷ tế bào thần kinh bằng cách nào đó tạo ra những trải nghiệm như đau đớn và tình yêu. Tuy nhiên, cho đến nay chúng ta hoàn toàn không có lời giải thích nào cho việc tâm trí xuất hiện từ não. Làm thế nào khi hàng tỷ tế bào thần kinh đang phát tín hiệu điện trong một mô hình cụ thể, tôi cảm thấy đau, và khi các tế bào thần kinh bắn ra theo một kiểu khác, Tôi cảm thấy tình yêu? Chúng ta không có manh mối. Vì thế ngay cả khi tâm trí thực sự xuất hiện từ não, thì ít nhất bây giờ việc nghiên cứu tâm trí là một công việc khác với nghiên cứu về não.

Nghiên cứu về não đang tiến triển trong những bước nhảy vọt nhờ sự trợ giúp của kính hiển vi, máy quét não và máy tính mạnh mẽ. Nhưng chúng ta không thể nhìn thấy tâm trí thông qua kính hiển vi hoặc máy quét não. Những thiết bị này cho phép chúng ta phát hiện các hoạt động sinh hóa và điện trong não, nhưng không cung cấp cho chúng ta bất kỳ quyền truy cập vào các trải nghiệm chủ quan liên quan đến các hoạt động này. Tính đến năm 2018, tâm trí duy nhất tôi có thể truy cập trực tiếp là của riêng tôi. Nếu tôi muốn biết những gì người khác đang trải qua, tôi chỉ có thể làm như vậy trên cơ sở báo cáo cũ, mà tự nhiên phải chịu nhiều biến dạng và hạn chế.

Chúng tôi không thể nghi ngờ thu thập nhiều báo cáo cũ từ nhiều người khác nhau, và sử dụng số liệu thống kê để xác định các mẫu định kỳ. Những phương pháp như vậy đã cho phép các nhà tâm lý học và các nhà khoa học não không chỉ hiểu rõ hơn về tâm trí, mà còn để cải thiện và thậm chí cứu sống hàng triệu người. Tuy nhiên, thật khó để vượt qua một điểm nhất định chỉ bằng các báo cáo cũ. Trong khoa học, khi bạn điều tra một hiện tượng cụ thể, tốt nhất là quan sát trực tiếp. Ví dụ, các nhà nhân chủng học , sử dụng rộng rãi các nguồn thứ cấp, nhưng nếu bạn thực sự muốn hiểu văn hóa Samoa, sớm hay muộn bạn sẽ phải đóng gói túi của mình và ghé thăm Samoa.

Tất nhiên ghé thăm là không đủ. Một blog được viết bởi một du khách ba lô đi qua Samoa sẽ không được coi là một nghiên cứu nhân học khoa học, bởi vì hầu hết du khách ba lô thiếu các công cụ và đào tạo cần thiết. Những quan sát của họ quá ngẫu nhiên và sai lệch. Để trở thành nhà nhân học đáng tin cậy, chúng ta phải học cách quan sát văn hóa của con người một cách có phương pháp và khách quan, thoát khỏi suy nghĩ chủ quan và định kiến. Đó là những gì bạn học tại khoa nhân học, và đó là những gì cho phép các nhà nhân chủng học đóng một vai trò quan trọng như vậy trong việc thu hẹp khoảng cách giữa các nền văn hóa khác nhau.

Các nghiên cứu khoa học về tâm trí hiếm khi theo mô hình nhân học này. Trong khi đó, các nhà nhân chủng học thường báo cáo các chuyến thăm của họ đến các hòn đảo xa xôi và các quốc gia bí ẩn, các học giả về ý thức hiếm khi thực hiện những hành trình cá nhân như vậy đến tâm trí. Đối với tâm trí chỉ duy nhất tôi mới có thể quan sát trực tiếp tâm trí của riêng tôi, và cho dù quan sát văn hóa Samoa khó khăn thế nào nếu không có thành kiến và định kiến, việc quan sát tâm trí của tôi một cách khách quan thậm chí còn khó hơn. Sau hơn một thế kỷ làm việc chăm chỉ, các nhà nhân chủng học ngày nay có các quy trình mạnh mẽ để quan sát khách quan. Ngược lại, trong khi các học giả tâm trí đã phát triển nhiều công cụ để thu thập và phân tích các báo cáo cũ, khi quan sát tâm trí của chính chúng ta, chúng ta hầu như không trầy xước bề mặt.

Trong trường hợp không có phương pháp hiện đại để quan sát tâm trí trực tiếp, chúng ta có thể thử một số công cụ được phát triển bởi các nền văn hóa tiền hiện đại. Một số nền văn hóa cổ đại dành rất nhiều sự quan tâm cho việc nghiên cứu về tâm trí, và họ không dựa vào việc thu thập các báo cáo cũ, mà đào tạo mọi người quan sát tâm trí của họ một cách có hệ thống. Các phương pháp họ phát triển được tập hợp lại với nhau theo thuật ngữ chung là ‘thiền’. Ngày nay thuật ngữ này thường gắn liền với tôn giáo và chủ nghĩa thần bí, nhưng về nguyên tắc thì thiền là bất kỳ phương pháp nào để quan sát trực tiếp tâm trí của chính mình. Nhiều tôn giáo thực sự đã sử dụng rộng rãi các kỹ thuật thiền định khác nhau, nhưng điều này không có nghĩa là thiền định nhất thiết là tôn giáo. Nhiều tôn giáo cũng đã sử dụng rộng rãi sách, tuy nhiên, điều đó không có nghĩa là sử dụng sách là một thực hành tôn giáo.

Trải qua hàng thiên niên kỷ, con người đã phát triển hàng trăm kỹ thuật thiền định, khác nhau về nguyên tắc và hiệu quả của chúng. Tôi đã có kinh nghiệm cá nhân chỉ với một kỹ thuật – Vipassana – vì vậy nó là người duy nhất tôi có thể nói chuyện với bất kỳ cơ quan nào. Giống như một số kỹ thuật thiền khác, Vipassana được Đức Phật phát hiện ở Ấn Độ cổ đại. Trong nhiều thế kỷ, nhiều lý thuyết và câu chuyện đã được gán cho Đức Phật, thường không có bằng chứng hỗ trợ. Nhưng bạn không cần phải tin bất cứ ai trong số họ để thiền. Giáo viên mà tôi đã học Vipassana, Goenka, là một người hướng dẫn rất thực tế. Ông liên tục hướng dẫn sinh viên rằng khi họ quan sát tâm trí, họ phải gạt sang một bên tất cả các mô tả cũ, giáo điều tôn giáo và phỏng đoán triết học, và tập trung vào trải nghiệm của bản thân và vào bất cứ thực tế nào họ thực sự gặp phải. Mỗi ngày có rất nhiều sinh viên đến phòng của ông để tìm hướng dẫn và đặt câu hỏi. Ở lối vào phòng một tấm biển cho biết: “Xin vui lòng tránh các cuộc thảo luận về lý thuyết và triết học, và tập trung câu hỏi của bạn vào các vấn đề liên quan đến thực hành thực tế của bạn”

Thực hành thực tế có nghĩa là quan sát cảm giác cơ thể và phản ứng tinh thần với cảm giác một cách có phương pháp, cách liên tục và khách quan, từ đó khám phá những mô hình cơ bản của tâm trí. Mọi người đôi khi biến thiền thành một sự theo đuổi những trải nghiệm đặc biệt về hạnh phúc và cực lạc. Tuy nhiên, trong thực tế, ý thức là bí ẩn lớn nhất trong vũ trụ, và những cảm giác nóng bỏng và ngứa ngáy trần tục cũng bí ẩn như những cảm giác sung sướng hay sự đồng nhất trong vũ trụ. Các thiền giả Vipassana được khuyến cáo không bao giờ bắt tay vào tìm kiếm những trải nghiệm đặc biệt, mà phải tập trung tìm hiểu thực tế trong tâm trí của họ bất kể thực tế này có thể là gì.

Trong những năm gần đây, các học giả về cả tâm trí và não bộ đã cho thấy sự quan tâm ngày càng tăng đối với các kỹ thuật thiền định như vậy. Nhà khoa học điển hình không thực sự tự hành thiền. Thay vào đó, cô mời các thiền giả có kinh nghiệm đến phòng thí nghiệm của mình, che đầu bằng các điện cực, yêu cầu họ thiền và quan sát các hoạt động não kết quả. Điều đó có thể dạy chúng ta nhiều điều thú vị về bộ não, nhưng nếu mục đích là để hiểu tâm trí, chúng tôi đang thiếu một số hiểu biết quan trọng nhất. Nó giống như một người cố gắng hiểu cấu trúc của vật chất bằng cách quan sát một hòn đá qua kính lúp. Bạn đến với người này, đưa cho anh ta một chiếc kính hiển vi và nói: ‘Thử đi. Bạn có thể thấy tốt hơn nhiều.’ Anh ta cầm kính hiển vi, cầm chiếc kính lúp đáng tin cậy của mình và quan sát cẩn thận qua chiếc kính lúp, vấn đề mà kính hiển vi được tạo ra … Thiền là một công cụ để quan sát trực tiếp tâm trí. Bạn bỏ lỡ hầu hết tiềm năng của nó nếu thay vì tự thiền, bạn theo dõi các hoạt động điện trong não của một số thiền giả khác.

Tôi chắc chắn không đề nghị từ bỏ các công cụ và thực hành nghiên cứu não hiện nay. Thiền không thay thế chúng, nhưng nó có thể bổ sung cho chúng. Nó giống như các kỹ sư đang đào một đường hầm xuyên qua một ngọn núi lớn. Tại sao chỉ đào từ một phía? Tốt hơn nên đào đồng thời từ cả hai. Nếu bộ não và tâm trí thực sự là một và giống nhau, hai đường hầm chắc chắn sẽ gặp nhau. Và nếu bộ não và tâm trí không giống nhau? Sau đó, tất cả quan trọng hơn để đào sâu vào tâm trí, và không chỉ vào não.

Một số trường đại học và phòng thí nghiệm đã thực sự bắt đầu sử dụng thiền như một công cụ nghiên cứu hơn là một đối tượng đơn thuần cho các nghiên cứu về não. Tuy nhiên, quá trình này vẫn còn ở giai đoạn sơ khai, một phần vì nó đòi hỏi đầu tư phi thường từ phía các nhà nghiên cứu. Thiền nghiêm túc đòi hỏi một số lượng lớn kỷ luật. Nếu bạn cố gắng quan sát khách quan những cảm giác của bạn, điều đầu tiên bạn sẽ nhận thấy là tâm trí hoang dã và thiếu kiên nhẫn như thế nào. Ngay cả khi bạn tập trung vào việc quan sát một cảm giác tương đối khác biệt như hơi thở vào và ra khỏi lỗ mũi của bạn, tâm trí của bạn thường có thể làm điều đó không quá vài giây trước khi nó mất tập trung và bắt đầu lang thang trong những suy nghĩ, ký ức và giấc mơ.

Khi kính hiển vi mất nét, chúng ta chỉ cần xoay một tay cầm nhỏ. Nếu tay cầm bị hỏng, chúng ta có thể gọi một kỹ thuật viên để sửa chữa nó. Nhưng khi tâm trí mất tập trung, chúng ta không thể sửa chữa nó một cách dễ dàng. Nó thường mất rất nhiều đào tạo để bình tĩnh và tập trung tâm trí để nó có thể bắt đầu tự quan sát một cách có phương pháp và khách quan. Có lẽ trong tương lai chúng ta có thể bật một viên thuốc và đạt được sự tập trung ngay lập tức. Tuy nhiên, vì thiền định nhằm khám phá tâm trí thay vì chỉ tập trung vào nó, một lối tắt như vậy có thể gây phản tác dụng. Viên thuốc có thể khiến chúng ta rất tỉnh táo và tập trung, nhưng đồng thời nó cũng có thể ngăn chúng ta khám phá toàn bộ tâm trí. Rốt cuộc, ngay cả ngày nay chúng ta có thể dễ dàng tập trung tâm trí bằng cách xem một phim kinh dị hay trên TV – nhưng tâm trí quá tập trung vào bộ phim đến nỗi nó không thể quan sát động lực của chính nó.

Tuy nhiên, ngay cả khi chúng ta không thể dựa vào các thiết bị công nghệ như vậy, chúng ta không nên từ bỏ. Chúng ta có thể được truyền cảm hứng bởi các nhà nhân chủng học, nhà động vật học và phi hành gia. Các nhà nhân chủng học và nhà động vật học dành nhiều năm trên các hòn đảo xa xôi, tiếp xúc với rất nhiều bệnh tật và nguy hiểm. Các phi hành gia dành nhiều năm cho các chế độ huấn luyện khó khăn, chuẩn bị cho những chuyến du ngoạn nguy hiểm ra ngoài vũ trụ. Nếu chúng ta sẵn sàng nỗ lực như vậy để tìm hiểu các nền văn hóa nước ngoài, các loài chưa biết và các hành tinh xa xôi, thì có lẽ cũng đáng để làm việc chăm chỉ để hiểu được suy nghĩ của chính chúng ta. Và chúng ta đã hiểu rõ hơn về tâm trí của chúng ta trước khi các thuật toán làm cho tâm trí của chúng ta là dành cho chúng ta.

Tài liệu tham khảo:

[1] Bài của Bill Gates review về cuốn này trên The New York Times https://www.nytimes.com/2018/09/04/books/review/21-lessons-for-the-21st-century-yuval-noah-harari

[2] Trang chủ của tổ chức thiền Vipassana www.dhamma.org.

Leave a Comment

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.